3 Φεβρουαρίου 2014

Η Μυρτώ, της ....;; Πώς είναι το σωστό;


Τελικά τα "Ματωμένα Χώματα" είναι της Διδώς ή της Διδούς Σωτηρίου; Η χαρακτηριστική, βραχνή, γυναικεία φωνή του ασπρόμαυρου ελληνικού κινηματογράφου είναι της Σαπφώς ή της Σαπφούς Νοταρά; Και ποιας κοπέλας θα ζητήσεις τον αριθμό τηλεφώνου, ώστε να γνωριστείτε λίγο καλύτερα; της Μυρτώς ή της Μυρτούς; Αυτό το μεγάλο δίλημμα της ελληνικής γραμματικής, λύνεται πολύ πιο εύκολα απ' όσο φαντάζεσαι, αρκεί να ψάξεις στο κατάλληλο βιβλίο.

Αν και θα έπρεπε να είναι αυτονόητο ότι όσα θηλυκά ονόματα τελειώνουν σε -ω, σχηματίζουν τη γενική κλίση με την κατάληξη -ως, μια ανεξήγητη τάση αρχαιοπρέπειας, που έχει ενσκήψει τα τελευταία χρόνια, επαναφέρει στην τάξη όποιον μιλάει σωστά ελληνικά επιπλήττοντας τον: "το σωστό είναι της Μυρτούς και όχι της Μυρτώς, της Διδούς και όχι της Διδώς, της ηχούς και όχι της ηχώς" κ.ο.κ.
Το περίεργο είναι ότι για ορισμένα γυναικεία ονόματα, δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφωνία. Κανείς δεν διανοείται να πει ότι το τάδε βιβλίο είναι της Βάσους ή της Λενιούς. Θα τον έπαιρναν με τις πέτρες, που λέει ο λόγος. Αντίθετα, εντελώς αυθαίρετα υπάρχει η εντύπωση ότι ορισμένα ονόματα - αλήθεια με ποιο κριτήριο; - σχηματίζουν τη γενική σε -ως και άλλα σε -ους.
Ποια είναι η σωστή απάντηση; Πολύ απλά: ανατρέχουμε στα βιβλία γραμματικής που διδαχτήκαμε στο σχολείο και τα οποία καταγράφουν την πραγματικότητα της γλώσσας που μιλάμε σήμερα. Αλλά προσοχή: όχι τα βιβλία που διδάχτηκαν στο σχολείο οι 45 ετών και άνω και τα οποία ήταν γραμμένα στην αρχαιοπρεπή καθαρεύουσα, αλλά τα βιβλία της νεοελληνικής (δημοτικής) γλώσσας, που διδαχτήκαμε όσοι γεννηθήκαμε από τη δεκαετία του 1980 και μετά.
Στη σελίδα 120 του βιβλίου της "νεοελληνικής γραμματικής" που διδαχθήκαμε στην ε΄ και στ΄ δημοτικού και έφερε την υπογραφή του Χρίστου Τσολάκη (έκδοση Ζ`, 1991) διαβάζουμε για το πώς κλίνονται τα θηλυκά ουσιαστικά, που τελειώνουν σε -ω:
η Καλυψώ
Ονομαστική: η Καλυψώ
Γενική:       της Καλυψώς
Αιτιατική:   την Καλυψώ
Κλιτική:            Καλυψώ

η Φρόσω
Ονομαστική: η Φρόσω
Γενική:       της Φρόσως
Αιτιατική:   την Φρόσω
Κλιτική:            Φρόσω

Οι καταλήξεις είναι οι ίδιες, ωστόσο τα δύο παραδείγματα αντιπροσωπεύουν τα ουσιαστικά που τονίζονται στην τελευταία συλλαβή (λήγουσα) και εκείνα που τονίζονται στην παραλήγουσα, ώστε να μην υπάρχουν ασάφειες.
Επίσης, διευκρινίζεται ότι "Κατά το Καλυψώ κλίνονται τα οξύτονα σε ", όπως "η ηχώ, η Αργυρώ, η Σαπφώ κ.ά.", ενώ "Κατά το Φρόσω κλίνονται τα παροξύτονα σε ", όπως "η Δέσπω, η Μάρω κ.ά.".
Μάλιστα, αφού διευκρινίζεται ότι "Τα ονόματα σε δεν έχουν πληθυντικό αριθμό", στα πλαίσια άσκησης δίνεται και το ακόλουθο παράδειγμα:
"Η Σαπφώ καταγόταν από τη Λέσβο. Τα ποιήματα της Σαπφώς έχουν μια μελωδία".

Αμφισβητείτε την εγκυρότητα του καταξιωμένου καθηγητή Τσολάκη, τον οποίο εμπιστεύθηκε το Υπουργείο Παιδείας; Δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, όμως, ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης και η Νεοελληνική Γραμματική του, την οποία διδαχτήκαμε στο Γυμνάσιο, αναπροσαρμοσμένη "στα σύγχρονα δεδομένα της νεοελληνικής και σχολικής πραγματικότητας" από Ομάδα Εργασίας που συγκρότησε το Κέντρο Εκπαιδευτικών Μελετών και Επιμόρφωσης (ΕΚΜΕ), που απαρτιζόταν από εξέχουσες προσωπικότητες, όπως τον πρώην πρόεδρο της Δημοκρατίας Μ. Στασινόπουλο, τον καθηγητή Εμμανουήλ Κριαρά κ.ά.
Στη σελίδα 93 του βιβλίου αυτού (έκδοση ΙΣΤ΄, 1993), όπου αναλύεται ο τρόπος κλίσης των θηλυκών ουσιαστικών με κατάληξη -ω, αναφέρονται ως υποδείγματα η κλίση των ονομάτων Αργυρώ και Φρόσω (ένα οξύτονο και ένα παροξύτονο), η γενική των οποίων σχηματίζεται αντίστοιχα "της Αργυρώς" και "της Φρόσως".

Θεωρώ ψιλοντροπή που έκατσα κι έγραψα μια τόσο μεγάλη ανάρτηση για ένα τόσο απλό ζήτημα, αλλά είμαι σίγουρος ότι ορισμένοι ενδεχομένως να αμφισβητήσουν ακόμη και την εγκυρότητα του Εμμανουήλ Κριαρά μπροστά στο "αποστομωτικό" - ή μάλλον αποβλακωτικό - επιχείρημα ότι "αλλιώς τα έγραφαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι". Θα αναβιώσει η γλωσσική διαμάχη του περασμένου αιώνα περί καθαρότητας της γλώσσας; Ας σοβαρευτούμε. 
Ανατρέξετε, λοιπόν, στα ξεχασμένα σχολικά σας βιβλία, αν δεν τα κάψατε στο τέλος της χρονιάς, όπως θέλει η ελληνικής πατέντας παράδοση, και την επόμενη φορά που κάποιος σας διορθώσει ότι δεν μιλάτε σωστά ελληνικά ("όχι της Μυρτώς, αλλά της Μυρτούς είναι το σωστό"), απλά αποστομώστε τον με γραπτά ντοκουμέντα. Μιλάμε και γράφουμε τη δημοτική γλώσσα και όχι την καθαρεύουσα, που διδασκόταν στα σχολεία μέχρι την πτώση της χούντας. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου