Ο Κωστής Παλαμάς μέσα από τα λόγια των άλλων και τα δικά του - Οι τελευταίες του στιγμές, όπως τις αφηγήθηκε η κόρη του, Ναυσικά

«Δεν πενθούνε σήμερα μονάχα οι Μούσες. Πενθεί ολάκερο το ελληνικό έθνος. Ο μεγαλύτερος ποιητής δυο γενεών δεν υπάρχει πια. Ο Κωστής Παλαμάς. Επί εξήντα χρόνια στάθηκε ο πρώτος ποιητής της χώρας του και ο πνευματικός πατέρας όλων όσοι έχουν δοξαστή ως μεγάλοι τεχνίτες του στίχου. Όλοι πατήσανε πάνου στα φτερά του για να βρούνε τον εαυτό τους.

Ο Παλαμάς δεν ήτανε μονάχα ένας ποιητής καινοτόμος· δεν ήτανε μονάχα ένας διανοητής με πλατειές αντιλήψεις· δεν είχε μονάχα την υπέρτατη αρετή του λόγου παρά και του ήθους· και προπαντός μέγας γλωσσοπλάστης. Όποιες επιφυλάξεις κι αν έχουν οι νεώτεροι για το έργο του, κανείς δε θα μπορέση ν’ αρνηθή, πως ο Παλαμάς έφτ[ι]ασε τη νέα μας ποιητική γλώσσα και μετά απ’ αυτόν τίποτα δεν έχει να προσθέση κανείς παρά να χαλάση.»

Με τα παραπάνω σχόλια ο Κώστας Βάρναλης αποχαιρέτησε τον Κωστή Παλαμά μέσω της στήλης του στην εφημερίδα Πρωία στις 28 Φεβρουαρίου 1943, υποκλινόμενος στη δύναμη του πνευματικού έργου του αποθανόντα ποιητή και στα σπάνια χαρίσματα της προσωπικότητάς του. Έγραφε σε άλλα σημεία του άρθρου του:

«Ο Παλαμάς, ποιητής πρωτεϊκός κι ανήσυχος, ήτανε ακατάπαυστα συγχρονισμένος με όλα τα πνευματικά ρεύματα του καιρού του. Ρωμαντικός, νεοκλασσικός, παρνασσικός, συμβολιστής. Είνε ο πρώτος μετά το Σολωμό Ευρωπαίος ποιητής χωρίς να πάψη να ούτε στιγμή να είνε πάνου απ’ όλα Ρωμιός. Δεν είχε ούτε φανατισμούς ούτε μικροχαρείς αυτοερωτισμούς. Δεν είχε μισαλλοδοξίες και δε φθονούσε κανένα. Στάθηκε πάντα ο Δάσκαλος και ο παραστάτης των νεωτέρων του.

[...] Τον ωνομάσανε ποντίφικα των ελληνικών γραμμάτων. Αλλ’ ήτανε κάτι παραπάνου: πατέρας. Κ’ επί εξήντα χρόνια υπήρξε η φωνή του έθνους. [...]

Το έργο του το ποιητικό, το πεζογραφικό, το κριτικό είνε απέραντο. Κι αν το έργο του αυτό έχη ανισότητες, αυτό ακριβώς αποδείχνει, πόσο ήτανε μεγάλος. Οι μέτριοι δεν έχουνε πεσίματα· αυτό είνε προνόμιο των μεγάλων. Κι όπως ο αετός του Κάλβου, “αν έπεσεν, αφ’ υψηλού όμως έπεσεν”.

Δεν υπήρξε όχι μονάχα τεχνοτροπία παρά και ιδεολογία, που να μη την αγκάλιασε. Και σ’ αυτό το κεφάλαιο στάθηκε ο πρώτος, που άνοιξε το δρόμο στους άλλους. Και ποτές δεν εκανόνιζε τη γνώμη του ανάλογα με τη γνώμη των άλλων γι’ αυτόν. Είτε ήσαν θαυμαστές του είτε επικριτές του, εννοούσε πάντα να είνε δίκιος. Κι’ όταν κάποτες ένας νεώτερός του τον έβρισε σ’ ένα του στιχούργημα, ο Παλαμάς δεν είπε τίποτα παρά τα λίγα αυτά λόγια, που δείχνουνε την ανωτερότητα του ανθρώπου: “Κι όμως είνε ποιητής”.

[...] Ήτανε ο πραγματικός Διγενής Ακρίτας του στίχου. Κι’ αν πέθανε, το έργο του δε θα πεθάνη».

Ο Κωστής Παλαμάς για τη Θεσσαλονίκη, την οποία θεωρούσε «τρίτη πατρίδα» του

«Τρέμει το χέρι μου που πιάνω να χαράξω για σένα λόγια χλωμά και λόγια πρόχειρα. Μα με κάνει να τολμώ η σκέψη», έγραφε ο Κωστής Παλαμάς στην εφημερίδα Ακρόπολις στις 28 Οκτωβρίου 1912, δυο μέρες μετά την είσοδο του ελληνικού στρατού στη Θεσσαλονίκη. Ήταν ένα άρθρο ύμνος στην πόλη γεμάτο ιστορικές αναφορές, γραμμένο στην ιδιότυπη και για πολλούς δυσνόητη γλώσσα του εθνικού ποιητή, ο οποίος παρατηρούσε εξ αρχής ότι «Η ποίηση δεν στέκεται αγνάντια κ’ ενάντια στα πράγματα, η ποίηση είναι η άλλη όψη του πραγματικού. Το βλέπουμε. Κ’ έτσι ό,τι άλλοτε θα ήτανε λαμπρό και κούφιο σαν ρητορική, το βλέπουμε χεροπιαστό σαν τη ζωή και μας κυριεύει. Κ’ έτσι η μεταφυσική, φυσική γίνεται».

Ο ύμνος προς την ειρήνη που έγραψε ο Παλαμάς μετά την υπογραφή του Ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας το 1930 κόντρα στις πατριωτικές κορώνες των συγχρόνων του. Πώς ο ίδιος ανέλυσε το νόημα του ποιήματός του.

Δεν είχε περάσει καν μια δεκαετία από τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι πληγές της οποίας ήταν ακόμα οδυνηρά ανοιχτές και προκαλούσαν έντονες διαμάχες στο εσωτερικό του ελληνικού κράτους, όταν ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος επέλεξε να κάνει την υπέρβαση και να κάνει μια στροφή στο ρεαλισμό επιχειρώντας την προσέγγιση Ελλάδας και Τουρκίας, που κατέληξε στην υπογραφή του Ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας στην Άγκυρα στις 30 Οκτωβρίου 1930.

Ποια είναι η καταλληλότερη ηλικία για γάμο; Τι απαντήσεις έδωσαν άνθρωποι των γραμμάτων (μεταξύ αυτών και ο Παλαμάς) σε σχετικό αφιέρωμα εφημερίδας το Σεπτέμβριο του 1928

Το ερώτημα που έθεσε ο συντάκτης της εφημερίδας Η Ελληνική σε διανοούμενους της εποχής το Σεπτέμβριο του 1928 ήταν το ελάχιστο περίεργο: Σε ποια ηλικία πρέπει να παντρεύονται οι άνδρες και σε ποια οι γυναίκες; Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή η ερώτηση, που σήμερα μοιάζει τόσο αδιάφορη και άτοπη, εξέφραζε την κοινωνική αλλαγή που είχε συντελεστεί με τη μετατροπή της Αθήνας σε μια μεγαλούπολη, που ελάχιστα κοινά είχε με την ελληνική επαρχία της εποχής εκείνης (αλλά και των επόμενων δεκαετιών). Το ενδιαφέρον πάντως είναι ότι σχεδόν όλοι όσοι ρωτήθηκαν,  ανάμεσα σ' αυτούς και ο εσωστρεφής Κωστής Παλαμάς, έδωσαν μια κάποια απάντηση ακόμη κι αν θεωρούσαν το ερώτημα πρακτικά άκυρο (που όντως ήταν), ενώ σήμερα δύσκολα θα φανταζόμασταν κάποιον διανοούμενο να έμπαινε στον κόπο να κάνει το παραμικρό σχόλιο. Έχω επιλέξει ορισμένες από τις απαντήσεις, αυτές των πιο γνωστών - μέχρι και σήμερα - προσώπων, όπως και κάποιες άλλες που είχαν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. (Εφόσον πρόκειται περί απόψεων και όχι γραπτών ντοκουμέντων, γίνεται προσαρμογή στη σημερινή ορθογραφία, πλην μιας εξαίρεσης για πρακτικούς λόγους)

Τέσσερα ποιήματα για το χιόνι

Ποιήματα ψυχαναλυτικά, ρομαντικά, εσωστρεφή, χιουμοριστικά. Τέσσερα ποιήματα από τρεις καταξιωμένους Έλληνες ποιητές (Μυρτιώτισσα, Κωστής Παλαμάς και Γεώργιος Σουρής), που εκφράζουν τα διαφορετικά συναισθήματά τους (και στην περίπτωση του Παλαμά σε διαφορετικές εποχές ωριμότητας του ποιητικού του ταλέντου) με αφορμή το χιόνι, αυτό το μετεωρολογικό φαινόμενο που σπάνια κάνει αισθητή την εμφάνισή του στην Ελλάδα, όμως δύσκολα αφήνει κάποιον ασυγκίνητο, μικρό ή μεγάλο. Μέρες που είναι, ας απολαύσουμε το χιόνι που ασπρίζει τα πάντα γύρω μας, προσεγγίζοντάς το μέσα από τις διαφορετικές ματιές αγαπημένων ποιητών. Ποιο ποίημα σας εκφράζει περισσότερο;

Τρία ποιήματα για την Πρωτοχρονιά

Για τους ποιητές, το τέλος του χρόνου αποτελεί μια ευκαιρία στοχασμού. Κάτι αλλάζει, αλλά τι είναι αυτό; Ένας νέος χρόνος ξεκινάει, αλλά τι θα καινούριο, τι διαφορετικό θα φέρει; Πόσο πιεστικές είναι οι αναμνήσεις του παρελθόντος, που όλο και ξεμακραίνουν; Τρεις Έλληνες ποιητές (ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, ο Ιωάννης Πολέμης και ο Κωστής Παλαμάς) έχουν σχολιάσει μέσα από τους στίχους τους - με διαφορετικό ύφος και διάθεση ο καθένας - το μεταίχμιο που συμβολίζει η πρώτη μέρα του χρόνου

Γιατί ο Κωστής Παλαμάς υποστήριζε ότι το ποιητικό του έργο διαπνεόταν από "τοπικισμό" μ' ένα "ευγενικό πνευματικό νόημα", επηρεασμένο από τα τοπία της ιδιαίτερης πατρίδας του.

Ο Κωστής Παλαμάς μπορεί να είναι ένας ποιητής κοινής αποδοχής, ένας από τους σημαντικότερους - ή "εθνικούς" αν προτιμάτε τη λέξη - ποιητές της Ελλάδας, όμως κακοέπεσε, όταν το όνομα και το έργο του άρχισαν ανιστόρητα να το καπηλεύονται διάφοροι εθνικιστικοί κύκλοι, οι οποίοι απομόνωσαν μια αναφορά του ποιητή περί "εθνικισμού", αγνοώντας τις προοδευτικές του ιδέες και τη γενικότερη στάση του σε μια εποχή, όπου ο εθνικισμός είχε ένα τελείως διαφορετικό και πάντως όχι μισαλλόδοξο περιεχόμενο. Ο ίδιος ο Παλαμάς, πάντως, μιλώντας το Μάιο του 1923 στην εφημερίδα Πρόοδος του Μεσολογγίου, όπου και ο τόπος καταγωγής του, προσδιόρισε το μέχρι τότε ποιητικό έργο του ως "τοπικιστικό", σπεύδοντας να διευκρινίσει ότι χρησιμοποιούσε τη λέξη με το "ευγενικό πνευματικό νόημά" της. Σύμφωνα με τον ποιητή, που αρνούταν την ταμπέλα του "κοσμοπολίτη", μεγάλο μέρος του έργου του είχε δεχτεί άμεσες επιρροές από το Μεσολόγγι και τη γύρω περιοχή, κουβαλώντας μέσα του άσβηστες μνήμες, οι οποίες εξωτερικεύονταν μέσα από τους στίχους του. Είναι πολύ ενδιαφέρων όλος αυτός ο αυτοχαρακτηρισμός του ποιητή Παλαμά, που δίνει μια άλλη διάσταση στην προσέγγιση των ποιημάτων του, ένας φόρος τιμής στην ιδιαίτερη πατρίδα του.

Όταν ο Παλαμάς σχολίασε την εκλογή της πρώτης Ελληνίδας "Μις Ευρώπη" και παρέθετε την άποψή του περί της γυναικείας ομορφιάς.

Το Φεβρουάριο του 1930, η εκλογή της Αλίκης Διπλαράκου ως "Μις Ευρώπη" προκάλεσε ντελίριο ενθουσιασμού στην Ελλάδα, όπου τα καλλιστεία ήταν νέος (είχαν ξεκινήσει το 1929) και εξαιρετικά δημοφιλής θεσμός, ενώ κάθε επιτυχία Έλληνα ή Ελληνίδας στο εξωτερικό εκλαμβανόταν ούτως ή άλλως ως μεγάλη εθνική επιτυχία. Μπορούμε να συγκρίνουμε τη δημοσιότητα που γνώρισε η εκλογή της Διπλαράκου ως "Μις Ευρώπη" με την αντίστοιχη από τη νίκη της Έλενας Παπαρίζου στη Γιουροβίζιον το 2005 και όχι τόσο με σαφώς πιο υποτονικές αναφορές για τις επιτυχίες των σύγχρονων εκπροσώπων της ελληνικής ομορφιάς στα διεθνή καλλιστεία. Για παράδειγμα, πριν λίγες μέρες μια Ελληνίδα εκλέχτηκε "Μις Ευρώπη", μόλις η τρίτη στην ιστορία μετά τη Διπλαράκου το 1930 και την Ισαβέλλα Δάρρα το 1997, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουν το όνομά της. Και καλά κάνουμε, δηλαδή, γιατί αλίμονο αν αναγορεύσουμε σε εθνική υπόθεση την εξωτερική εμφάνιση μιας κοπέλας, που φιλοδοξεί να χτίσει μια διεθνή καριέρα στο μόντελινγκ.

Το ποίημα του Κωστή Παλαμά για τα Χριστούγεννα

Τα Χριστούγεννα του 1882, στη σατιρική εφημερίδα "Μη Χάνεσαι" δημοσιεύτηκε ένα (καθόλου σατιρικό) ποίημα του Κωστή Παλαμά για τα Χριστούγεννα. Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο ποίημα, καθώς αποτελείται από οκτώ ενότητες, καθεμιά από τις οποίες έχει την ίδια δομή: ένα δίστιχο στην αρχή, που προϊδέαζει για το θέμα, που στη συνέχεια αναπτύσσεται από δέκα στίχους, ενώ στο τέλος το αρχικό δίστιχο επαναλαμβάνεται.

Ο Παλαμάς και το Νόμπελ

Ο πρώτος Έλληνας λογοτέχνης που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ ήταν ο Γεώργιος Σεφέρης το 1963. Όχι ότι δεν είχαν υπάρξει παλιότερα άλλοι Έλληνες ποιητές ή συγγραφείς ως προτεινόμενοι, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Κωστής Παλαμάς, με τον τελευταίο να μετρά ένα ρεκόρ 14 υποψηφιοτήτων. Συγκεκριμένα, ο Παλαμάς ήταν υποψήφιος κάθε χρονιά από το 1926 μέχρι το 1940 - με μόνη εξαίρεση το 1939 - ώσπου ήρθε η τριπλή Κατοχή της χώρας την άνοιξη του 1941 και ο θάνατος του ποιητή δυο χρόνια αργότερα. 

Οι φεμινιστικές απόψεις του Κωστή Παλαμά

Το Δεκέμβριο του 1925, όταν μαινόταν ο πόλεμος της μίνι φούστας, την οποία θα καταργούσε διά νόμου ο δικτάτορας Θεόδωρος Πάγκαλος λίγους μήνες αργότερα, το περιοδικό Θεατής ζήτησε - μεταξύ άλλων προσωπικοτήτων - την άποψη του ποιητή Κωστή Παλαμά για το φεμινιστικό κίνημα και τους αγώνες των γυναικών.

Όταν ο Παλαμάς αυτοπροσδιοριζόταν ως "δημοτικιστής της άκρας αριστεράς".

Διαβάζω στο σχετικό λήμμα της Livepedia, που είναι αφιερωμένο σ' ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, τον Κωστή Παλαμά: "Ο Κωστής Παλαμάς, Έλληνας εθνικιστής...." και ακολουθούν οι υπόλοιπες ιδιότητες, που θεωρούνται προφανώς κατώτερης αξίας. Το πρόβλημα δεν είναι απλά η ιεράρχηση, ούτε καν η συγκεκριμένη ιστοσελίδα, την οποία ανέφερα απλά ως εισαγωγικό παράδειγμα. Γενικότερα, διαδίδεται σε υπερσυντηρητικούς κύκλους η άποψη, που σ' ένα μεγάλο βαθμό έχει στιγματίσει τον σπουδαίο αυτό ποιητή, ότι δήθεν ήταν "εθνικιστής". Ο ίδιος ανέφερε βέβαια, «...Ο Πατριωτισμός είναι έμφυτος, και εγώ είμαι εθνικιστής!», αλλά κανείς δεν εξετάζει το πλαίσιο και την εποχή που αυτό ειπώθηκε. Διότι αν διαβάσουμε με την ίδια ισοπεδωτική λογική και τις ομιλίες του Ελευθερίου Βενιζέλου την εποχή των βαλκανικών πολέμων και της συνθήκης των Σεβρών, όταν πραγματωνόταν το όραμα της περιβόητης "Μεγάλης Ιδέας", που τότε αποτελούσε τον κεντρικό άξονα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, θα βγάζαμε "εθνικιστή" ακόμη κι αυτόν!

Ένα υπέροχο ποίημα του Παλαμά για τα μικρά παιδιά

Ένα άγνωστο ποίημα του Κωστή Παλαμά, όμως τόσο τρυφερό και απολαυστικό, αφιερωμένο στα μικρά παιδιά, ανακάλυψα στο Ημερολόγιο Σκόκου για το έτος 1900, που φιλοξενείται στην ψηφιακή συλλογή "Πλειάς" της Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών. Δεν ξέρω πότε πρωτοδημοσιεύτηκε ή αν περιλαμβάνεται σε κάποια πρώιμη ποιητική συλλογή του Παλαμά, το ποίημα πάντως είναι πολύ όμορφο και θα το αγαπήσουν όσοι έχουν μικρά παιδιά - ή ανίψια. Άλλωστε, όσο κι αν αλλάζουν οι καιροί, όσο κι αν εξελίσσεται ο κόσμος, η αθωότητα των παιδιών αποτελεί αναλλοίωτη.

Το θλιμμένο πρωτομαγιάτικο ποίημα του Κωστή Παλαμά

"Κάθε πρωτομαγιά τα λουλουδάκια κλίνουν το ρήμα αγαπώ!" έγραψε ο Βίκτορ Ουγγό - και όχι άδικα. Τα λουλούδια αποτελούν τον κλασικότερο τρόπο έκφρασης της αγάπης κάθε είδους και όσο να πει κανείς αυτήν την εποχή στη φύση επικρατεί μια χρωματιστή πανδαισία. Αυτή η έκρηξη χρωμάτων και συναισθημάτων αποτελεί πηγή έμπνευσης για πολλούς ποιητές, κυρίως για τους νέους, για εκείνους δηλαδή που γράφουν τους πρώτους τους στίχους. Ο Παλαμάς χαρακτήρισε την πρωτομαγιά ως "το αλφαβητάριον των πρωτοπείρων στιχοπλόκων" (εφημ. Μη Χάνεσαι, 01.05.1883, με το ψευδώνυμο Ονουλουλού), οι οποίοι συνήθως θυμούνται κάποιο χαμένο έρωτα του παρελθόντος. Και η αλήθεια είναι ότι και ο Παλαμάς έγραψε στα νιάτα του ένα πρωτομαγιάτικο ποίημα, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Άστυ την 1η Μαΐου 1888 και το οποίο διαπνεόταν από μια πεσιμιστική διάθεση, αφιερωμένο σ' έναν έρωτα, που νικήθηκε από το θάνατο μια πρωτομαγιά. Το ποίημα, που ήταν φανταστικό και δεν αφορούσε κάποια προσωπική εμπειρία του ποιητή, ο Παλαμάς το υπέγραφε με το ψευδώνυμο Φλόρα Μυράμπελη. 

Ένα ποίημα του Παλαμά για την Κύπρο

Η 1η Απριλίου γιορτάζεται στην Κύπρο ως εθνική γιορτή, η επέτειος από την έναρξη της δράσης της ΕΟΚΑ το 1955 με σκοπό την εκδίωξη των Βρετανών αποικιοκρατών. Με αφορμή τη σημαντική αυτή ημέρα για τη σύγχρονη κυπριακή ιστορία κι επειδή σήμερα βρίσκομαι σε μια ποιητική διάθεση - να φταίει η άνοιξη; - αντιγράφω ένα ωραίο ποίημα του Κωστή Παλαμά, που είναι σχετικά άγνωστο στην Ελλάδα, αφιερωμένο στο νησί της Αφροδίτης. Ο ποιητής πλέκει το εγκώμιο του νησιού με λυρική διάθεση, με μικρή αναφορά στην πολυτάραχη ιστορία του, χωρίς εθνικιστικές εξάρσεις, ενώ ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα έχουν - ιδίως μετά την τουρκική εισβολή του 1974 - οι δυο τελευταίο στίχοι του ποιήματος: "Στ' ωραίο πολύπαθο κορμί η αγνή ψυχή δεν έσβυσε/ Και ζη, και ζη, και ζη!"

Μια ενδιαφέρουσα περιγραφή από την καθημερινή ζωή του Κωστή Παλαμά, με αφορμή συνέντευξη που είχε δώσει ο ποιητής του 1893 - Πώς είχε γνωριστεί με την σύζυγό του, Μαρία Βάλβη, που ήταν η γυναίκα της ζωής του

Το Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1893, ο λογοτέχνης και δημοσιογράφος Δημήτριος Χατζόπουλος (Μποέμ) πήρε συνεντεύξεις απ' όλους τους Έλληνες ποιητές και συγγραφείς της εποχής, οι οποίες δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα "Το Άστυ". Και μπορεί οι ερωτήσεις των συνεντεύξεων εκείνων να ήταν αρκετά αμήχανες, αφού συνήθως περιορίζονταν στην προσπάθεια απόσπασης σχολίων των ερωτώμενων για τους συναδέλφους τους, ωστόσο τα εισαγωγικά κείμενα, εκτενέστερα των καθ' αυτών συνεντεύξεων, έδιναν ενδιαφέροντες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή των σημαντικότερων εκπροσώπων των ελληνικών γραμμάτων της εποχής, τα έργα πολλών από τους οποίους παραμένουν αγαπητά μέχρι και σήμερα. Ένας από αυτούς ήταν και ο Κωστής Παλαμάς.

Οι παθιασμένοι ερωτικοί στίχοι του Κωστή Παλαμά (αποσπάσματα από το "Δωδεκάλογο του Γύφτου")

Ένα από τα σημαντικότερα ποιητικά έργα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας είναι χωρίς αμφιβολία και ο "Δωδεκάλογος του Γύφτου" του Κωστή Παλαμά. Ο τρίτος λόγος του έργου, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό "Νουμάς" στις 31 Ιουλίου (Αλωνάρη) 1905, έχει τον τίτλο "Αγάπη" και είναι αφιερωμένος στον παθιασμένο έρωτα, όπως εκφράζεται μέσω της σαρκικής επαφής. Ο λόγος του ποιητή είναι μαγευτικό και καθηλωτικός, ειδικά στο ερωτικό κάλεσμα των πρώτων στροφών, αλλά και στο τέλος, όταν αποθεώνει τον έρωτα ως κάτι μεγαλύτερο ακόμη κι από τη θρησκεία. 

Όταν οι Έλληνες λογοτέχνες ψήφισαν τον καλύτερο Έλληνα ποιητή - Η "μάχη" μεταξύ Παλαμά, Σουρή και Μαρκορά

Το Δεκέμβριο του 1898, το "Άστυ" οργάνωσε ένα δημοψήφισμα με το ερώτημα "Ποίος είνε ο πρώτος των ζώντων συγχρόνων Ελλήνων ποιητών", επηρεασμένο από αντίστοιχη έρευνα της παρισινής εφημερίδας "Le Temps" λίγο καιρό νωρίτερα. Η εφημερίδα αιτιολογούσε την απόφασή της να προκηρύξει το πρωτότυπο αυτό δημοψήφισμα με το σκεπτικό ότι "η Ελλάς ανανήφει ολίγον φιλολογικώς", καθώς "αι εφημερίδες αρχίζουν να τροφοδοτούνται και φιλολογικώς, ο κόσμος αρχίζει να ενδιαφέρεται, ναποστηθίζη τουλάχιστον ονόματα ποιητών..." (Το Άστυ, 18.12.1898).

Ένα ποίημα του Παλαμά για τον Ιανουάριο

Το παρακάτω ποίημα του Κωστή Παλαμά, που δημοσιεύτηκε στην "Εστία" στις 2 Ιανουαρίου 1883 και είναι αφιερωμένο στον Ιανουάριο, επί της ουσίας αναφέρεται στην πρώτη μέρα του μήνα, που είναι και η πρώτη του χρόνου, όταν όλα τα παιδιά περιμένουν το αγιοβασιλιάτικο δώρο τους. Αν και ο ποιητής δεν είχε ακόμη αποκτήσει κάποιο από τα παιδιά του - δεν ήταν καν παντρεμένος εκείνη την εποχή - στο ποίημά του αναφέρεται στις σκέψεις, τον εσωτερικό διάλογο ενός γονιού, που βλέπει το παιδί του να κοιμάται, ενώ ο ίδιος ετοιμάζεται να του αφήσει το καθιερωμένο δώρο στο προσκεφάλι του.

ΕΓΡΑΦΑΝ οι εφημερίδες στις 1 Ιανουαρίου....