Αθανασία Μουστάκα: Ποια ήταν η κινηματογραφική «γιαγιά» της Αλίκης Βουγιουκλάκη στην ταινία «Μοντέρνα Σταχτοπούτα»;

Φωτογραφία της Αθανασίας Μουστάκα στο περιοδικό
Μηνιαίος Εικονογραφημένος Εθνικός Κήρυξ, Ιανουάριος 1932

Βλέποντας και ξαναβλέποντας τις ασπρόμαυρες ελληνικές ταινίες περασμένων δεκαετιών κρατάμε ζωντανή τη μνήμη των ηθοποιών εκείνης της εποχής, οι οποίοι κατάφεραν να νικήσουν το μεγαλύτερο εχθρό της τέχνης τους, που είναι η λήθη εξαιτίας του χρόνου που κυλάει αδυσώπητος. Η αλήθεια είναι ότι σε αντίθεση με τη λογοτεχνία και τις ονομαζόμενες «καλές τέχνες» το θέατρο ήταν και είναι η μοναδική των τεχνών που δεν έχει περιθώρια επιβίωσης στο πέρασμα των χρόνων ως κατεξοχήν θνησιγενής, η οποία μάλιστα επί αιώνες ήταν αδύνατο να καταγραφεί και να μείνει στην αιωνιότητα. Όμως ακόμη και σήμερα δεν μπορεί ν’ αποτυπωθεί σε όλο της το μεγαλείο από μια κάμερα ως μια τέχνη καθαρά βιωματική, η άμεση επικοινωνία του ηθοποιού που βρίσκεται στο σανίδι με τους θεατές που κάθονται στην πλατεία του θεάτρου.  

Ήρθε λοιπόν ο κινηματογράφος –άλλη μορφή τέχνης με εκείνη του θεάτρου, πλην όμως συναφής– και κατάφερε να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη ταλαντούχων ηθοποιών, των οποίων τα ονόματα σήμερα ίσως και να αγνοούσαμε. Όμως εστιάζουμε κυρίως στους πρωταγωνιστές, σ’ εκείνους που έπαιζαν τους μεγάλους ρόλους, τους πιο προβεβλημένους, και σπανιότερα σε μικρά αστεράκια που είχαν το πηγαίο ταλέντο –κάποιοι απλά την καλή τύχη της έξυπνης ατάκας χάρη στη γραφίδα ταλαντούχων σεναριογράφων– και άφησαν το δικό τους στίγμα.

Αντίθετα έχουν ξεχαστεί δευτερορολίστες του ελληνικού κινηματογράφου, οι οποίοι είχαν μια μακρά και επιτυχημένη πορεία στο θέατρο, τύγχαναν του σεβασμού των συναδέλφων τους τα χρόνια εκείνα, όμως ήταν πολύ μεγάλοι σε ηλικία για να γίνουν πρωταγωνιστές ή δεν είχαν την απαιτούμενη εξοικείωση με την κινηματογραφική κάμερα, αλλιώς μαθημένοι επί δεκαετίες.

Βλέπουμε για παράδειγμα την κινηματογραφική γιαγιά της Αλίκης Βουγιουκλάκη στη «Μοντέρνα Σταχτοπούτα», ταινία του 1965. Ο ρόλος της δεν είναι απαιτητικός, δεν λέει πολλές ατάκες, βλέποντάς την όμως αισθανόμαστε ότι είναι μια συνηθισμένη γιαγιά του λαού, την οποία θαρρείς και διάλεξε ο σκηνοθέτης από κάποια φτωχογειτονιά της Αθήνας και την έβαλε απλά να πει δυο κουβέντες με την πρωταγωνίστρια και τα μικρά κινηματογραφικά αδερφάκια της. Μόνο που αυτή η τόσο πειστική γιαγιά του λαού ήταν μια ηθοποιός με μακρά εμπειρία στο θέατρο –και μάλιστα σε πολλά κλασικά έργα– η Αθανασία Μουστάκα. Ας τη γνωρίσουμε λίγο καλύτερα...

Ποιο ήταν αρχικά το τέλος του θεατρικού «Στρίγγλου που έγινε αρνάκι» και γιατί άλλαξε μετά την πρώτη παράσταση;

Πολλά ελληνικά θεατρικά έργα, κωμωδίες κατά κύριο λόγο, πέρασαν στην αθανασία χάρη σε κινηματογραφικές διασκευές με τη συμμετοχή αγαπημένων πρωταγωνιστών, οι οποίες γνώρισαν μεγάλη εμπορική επιτυχία και συνεχίζουν να προβάλλονται μέχρι σήμερα.

Ένα από αυτά τα θεατρικά έργα ήταν και το «Μια κυρία ατυχήσασα» των Αλέκου Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου, που μας είναι περισσότερο γνωστό με τον τίτλο της κινηματογραφικής του διασκευής, «Ο στρίγγλος που έγινε αρνάκι», με βασικούς πρωταγωνιστές το Λάμπρο Κωνσταντάρα και τη Μάρω Κοντού, αλλά και με τη Μήτση Κωνσταντάρα να κλέβει τις εντυπώσεις ως η «αυθεντική» ατυχήσασα.

Αγαπημένοι Έλληνες ηθοποιοί σε σπάνιες, παλιές φωτογραφικές εμφανίσεις τους στον ελληνικό τύπο

Ανατρέχοντας στα φύλλα παλιών εφημερίδων, κάποιες φορές βρισκόμαστε προ ευχάριστων εκπλήξεων. Ο λόγος γίνεται για φωτογραφικές εκπλήξεις, που μας δίνουν την ευκαιρία να δούμε αγαπημένα πρόσωπα του θεάματος σε πολύ μικρότερη ηλικία από αυτήν που τους γνωρίσαμε ως θεατές. Αυτή είναι και η επιθυμία του παρόντος αφιερώματος, να μοιραστούμε άγνωστες ή ελάχιστα γνωστές φωτογραφίες αγαπημένων ηθοποιών γυρνώντας το χρόνο πολλά χρόνια πίσω.

Ένας από τους πιο γνωστούς και πιο αγαπημένους Έλληνες ηθοποιούς –για πολλά χρόνια και παρουσιαστής ειδήσεων στην ΕΡΤ όπως θυμούνται οι παλιότεροι– είναι ο Αλέξανδρος Αντωνόπουλος. Εγγονός της σπουδαίας και βραβευμένης με Όσκαρ ηθοποιού Κατίνας Παξινού, για την οποία συχνά μιλάει στις συνεντεύξεις του, ο Αλέξανδρος Αντωνόπουλος έκανε το φωτογραφικό ντεμπούτο του στις σελίδες του ελληνικού τύπου σε ηλικία μόλις 3.5 ετών στο πλευρό της διάσημης γιαγιάς του, αλλά και του μεγαλύτερου αδελφού του, Φαίδωνα. Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Έθνος στις 19 Μαΐου 1951.

Το εγκώμιο του Λάμπρου Κωνσταντάρα για την Αλίκη Βουγιουκλάκη

Τον Οκτώβριο του 1962 η Αλίκη Βουγιουκλάκη επιχείρησε μια στροφή στην καριέρα της ανεβάζοντας στο θεατρικό σανίδι το κλασικό ιστορικό έργο του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο «Καίσαρ και Κλεοπάτρα». Παρά τις θετικές κριτικές και τη μεγάλη διαφημιστική προβολή σε Ελλάδα και εξωτερικό –φωτογραφίες της Αλίκης ως Κλεοπάτρα δημοσιεύτηκαν σε ξένες εφημερίδες, ενώ διασώζεται και ένα βίντεο από την εμφάνισή της στη γαλλική τηλεόραση να ερμηνεύει  ένα τραγούδι της παράστασης (με λίγη πρόζα στα γαλλικά) στα πλαίσια αφιερώματος για το Μάνο Χατζηδάκη– το έργο τελικά δε σημείωσε την αναμενόμενη εισπρακτική επιτυχία και κατέβηκε πρόωρα, για να το διαδεχθεί μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της ηθοποιού, τα «Χτυποκάρδια στο Θρανίο» με την υπογραφή του Αλέκου Σακελάριου.

Στις 17 Απριλίου 1963 τα «Χτυποκάρδια» συμπλήρωσαν 200 παραστάσεις και το γιόρτασαν δεόντως βάσει μια παλιάς παράδοσης που ήθελε τους θιάσους να γιορτάζουν οι θίασοι τη συμπλήρωση των 100, 200 κ.ο.κ. παραστάσεων.

Ο κανόνας έλεγε ότι πριν την έναρξη της παράστασης, ηθοποιοί άλλων θιάσων προλόγιζαν το έργο και τους συντελεστές του με τα πλέον επαινετικά σχόλια. Για τη διακοσιοστή παράσταση του «Χτυποκάρδια στο θρανίο», το ρόλο αυτό ανέλαβαν οι Βασίλης Μεσολογγίτης και Λάμπρος Κωνσταντάρας, οι οποίοι λίγες μέρες νωρίτερα είχαν κονταροχτυπηθεί στις αρχαιρεσίες για την προεδρία του ΣΕΗ.

Ο πρώτος περιορίστηκε σε μια σύντομη αναφορά στην ιστορία του θεάτρου «Ρεξ» («Κοτοπούλη») και στη σημασία της επιτυχίας στο θέατρο. Από την άλλη ο Λάμπρος Κωνσταντάρας που προερχόταν από μια επίσης πολύ μεγάλη θεατρική επιτυχία την ίδια σεζόν (τις «Κρατικές υποθέσεις» με συμπρωταγωνίστρια την Τζένη Καρέζη στο θέατρο «Διονύσια») αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος του λόγου πλέκοντας το εγκώμιο της Αλίκης, τον κινηματογραφικό μπαμπά της οποίας είχε υποδυθεί αρκετές φορές στο παρελθόν και μετά από λίγες εβδομάδες θα τον υποδυόταν για ακόμη μια φορά στην κινηματογραφική πλέον μεταφορά του θεατρικού.

Πρόκειται για ένα σπάνιο, εξαιρετικά γενναιόδωρο δημόσιο έπαινο από ηθοποιό σε ηθοποιό, ο οποίος αναδημοσιεύτηκε στον τύπο της εποχής. Απολαύστε τον:

«Διακόσιες παραστάσεις ενός έργου από τον ίδιο θίασο και στην ίδια θεατρική περίοδο είναι, βέβαια, κάτι πολύ δύσκολο, αλλά όχι και μοναδικό στα θεατρικά μας χρονικά των τελευταίων χρόνων. Υπήρξαν και άλλα έργα που ηυτύχησαν να πραγματοποιήσουν διακόσιες παραστάσεις. Αλλά διακόσιες παραστάσεις στο Θέατρον Κοτοπούλη ισοδυναμούν με διπλάσιες σε άλλα θέατρα και λόγω αριθμού θέσεων και, προ πάντων, λόγω του υπερτιμημένου εισιτηρίου που καθόρισε εφέτος. Δεν νομίζω λοιπόν ότι είμαι μακριά από την αλήθεια, όταν υπολογίζω ότι τα «Χτυποκάρδια στο θρανίο» με τη σημερινή 200στή τους παράσταση αποσπούν το ρεκόρ επιτυχίας της εφετινής χειμερινής σεζόν. Αλλά η επιτυχία του έργου που θα παρακολουθήσετε απόψε, δεν είναι μόνον μια επιτυχία εμπορική. Είναι προ πάντων μια επιτυχία καλλιτεχνική της Αλίκης και του θιάσου της. Η νεαρότερη θιασάρχης του ελληνικού θεάτρου εκέρδισε τη μάχη που έδωσε. Με την διαίσθησή της και την αντίληψή της ανεπλήρωσε την έλλειψη πείρας στο θιασαρχικό τομέα, που αντίκρυζε για πρώτη φορά. Και το επίτευγμά της, για όλους εμάς που κάτι ξέρουμε από τα βάσανα, τις αντιδράσεις, τα εμπόδια και τις περίπλοκες συνθήκες που αντιμετωπίζει σήμερα ένας θιασάρχης στην Αθήνα, το επίτευγμα –λέγω– της Αλίκης υπήρξε εκπληκτικό. Είναι ένα προνομιούχο πλάσμα η Αλίκη, προικισμένο με τόλμη, με αυτοπεποίθηση, με απίστευτη φιλοπονία και απέραντο σεβασμό στη δουλειά της και στο κοινό. Πέρα όμως απ’ αυτά έχει και το κοκαλάκι της νυχτερίδας. Κρατάει στα χέρια της ένα μαγικό ραβδί που ό,τι εγγίζει το μεταβάλλει σε χρυσοφόρο ποταμό στον κινηματογράφο και στο θέατρο, όπου κατορθώνει να διατηρεί αμείωτη τη δημοφιλία της. Προ παντός εγώ χαίρομαι διπλά τις επιτυχίες της και σαν συνάδελφος και σαν... πατέρας. Σε πόσες ταινίες δεν ήταν κόρη μου... Αλλά, δυστυχώς, είμαι ένας πατέρας θετός και εφήμερος. Αλλιώς μια τέτοια κόρη θα είχε λύσει για καλά το οικονομικό μου πρόβλημα!... Ασχέτως όμως αυτού, όσες φορές συνεργασθήκαμε μου δόθηκε η ευκαιρία να εκτιμήσω βαθύτατα την ευσυνειδησία της, το κουράγιο της, την υποδειγματική επαγγελματική πειθαρχία της και το σέβας προς τους συναδέλφους της. Ζητώ συγγνώμη αν, σε μια πανηγυρική παράσταση, κάνω το πορτρέτο της πρωταγωνίστριας και αποσιωπώ τους άλλους παράγοντας της επιτυχίας του έργου, τους άλλους ηθοποιούς του θιάσου, τον συγγραφέα, τον σκηνογράφο. Αλλά τι τα θέλετε, το φαινόμενο Αλίκη σαν πρωτεργάτρια της επιτυχίας δικαιούται αυτής της διακρίσεως. Δεν υποτιμώ καθόλου τη θετική συμβολή των άλλων. Αλλά είναι φυσικό, αφού ο χρόνος της ομιλίας μου είναι περιορισμένος, να εκμεταλλευθώ την περίσταση και να εκθειάσω την... κόρη μου. Όποιος δεν παινέσει το σπίτι του, πέφτει και τον πλακώνει. Μαζί, όμως, με τους επαίνους μου για ό,τι έχει προσφέρει στο κοινό που την περιβάλλει με τόση στοργική αγάπη, θέλω να της ευχηθώ από την καρδιά μου να έχει στο μέλλον αλλεπάλληλες και μεγάλες επιτυχίες στην καλπάζουσα κινηματογραφική, θεατρική και θιασαρχική σταδιοδρομία της.»

____________________

* Για όσους δεν το γνωρίζουν, οι μόνοι από τους βασικούς ηθοποιούς που συμμετείχαν και στα θεατρικά και στα κινηματογραφικά «Χτυποκάρδια» πέραν της Βουγιουκλάκη, ήταν ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος στο ρόλο του καθηγητή ελληνικών και ο Γιώργος Κωνσταντίνου ως ο προγυμναστής της Λίζας Πετροβασίλη. Η Τζόλυ Γαρμπή υποδυόταν στο θεατρικό τη μητέρα της Λίζας (ενώ στην ταινία έπαιζε την υπηρέτρια), ο Τζαβάλας Καρούσος τον πατέρα της, ενώ το γιατρό με τους γκρίζους κροτάφους που έκλεψαν την καρδιά της νεαρής μαθήτριας, υποδύθηκε στο σανίδι ο Γιώργος Πάντζας, που ευτυχώς αντικαταστάθηκε στην ταινία από το Δημήτρη Παπαμιχαήλ.

Εξάλλου τα τραγούδια και η μουσική της θεατρικής παράστασης έφεραν την υπογραφή του Μίμη Πλέσσα, ο οποίος μάλιστα –εν όψει της κινηματογραφικής διασκευής και στη συνέχεια της προβολής της ταινίας–  φρόντισε να υπενθυμίσει μέσω του τύπου ότι ο ίδιος δεν είχε δώσει την άδεια για την κινηματογράφηση του έργου, επιφυλασσόμενος για την υπεράσπιση των πνευματικών του δικαιωμάτων διά της δικαστικής οδού –κάτι που τελικά δεν χρειάστηκε, αφού τη μουσική της ταινίας συνέθεσε ο Μάνος Χατζιδάκις. Για όποιον ενδιαφέρεται, τα αυθεντικά τραγούδια της θεατρικής παράστασης με την υπογραφή Πλέσσα («Τικ τακ», «Το τουίστ της μπλε ποδιάς», «Όταν είμαι κοντά σου», «Τα νιάτα») έχουν ανεβεί στο Youtube, όπου μπορείτε να τα αναζητήσετε και να τα συγκρίνετε με τα τραγούδια του Χατζιδάκι.

Μικρές πληροφορίες από το μακρινό παρελθόν της ελληνικής κοινότητας του Σουδάν

Με αφορμή τον ακήρυχτο εμφύλιο στο Σουδάν και την αγωνία για την τύχη της ελληνικής κοινότητας που διαμένει στη βορειοαφρικανική χώρα, επιχειρώ μια αναδρομή στο μακρινό παρελθόν της ελληνικής παρουσίας εκεί.

1. Στα τέλη του 1885 οι εφημερίδες έγραψαν τα ονόματα των Ελλήνων που διέμεναν στο Σουδάν. Αυτοί ήταν οι: Σ. Καλαματιανός (από τη Σάμο), Δ. Κουκουρέπας (από την Πελοπόννησο), Δημ. Μιτυληναίος, Ανδρέας Πιλίτσης (από την Ύδρα), Παντελής Δημητρούλιας (από τη Λήμνο), Γεώργιος Κόκκος, Παναγ. Τρόμπας, Γιούσεφ Σάσα (Ισραηλίτης), Μ. Διακοϊωαννίδης, Αργυρώ Διακοϊωαννίδου, Νικόλαος Παπά, Αδάμ Παντελής Χαραλάμπου, Απόστολος Κατουβίνης, Π. Βαρελάς, Αρτίν Ωρολογάς, Ανδριάνα και Αικατερίνη Σολ, Ν. Γεωργίου, Γ. Αγασθένης, Β. Ηλιάδης, Ν. Βικιαρέλης, Σταύρος Μανοηλίδης, Α. Λάσκαρης, Ναούμ Μπέλετ, Ν. Μάνεσης, Α. Κόγιας, Φωκίων Φιλιππίδης, Ν. Τσαγκαρούφ, Ν. Ριγόπουλος, Ν. Μάριαμ, Ι. Δερμιτζάκης, Σ. Παπαδάκης, Ι. Στεργίου, Γ. Στάντζος, Δ. Περδικάκης, Μ. Θωμάς, Ν. Κουβαράς, Δ. Γεωργόπουλος, Νασήμ Μουρίνος

Η Κατίνα Παξινού ως δασκάλα, μέσα από τις περιγραφές μιας μαθήτριάς της στη δραματική σχολή του Εθνικού: «Μια τέτοια ανθρώπινη φύση δεν μπορείς να την μετρήσεις με τα κοινά μέτρα»

Φωτογραφία της Παξινού το 1930, σε ηλικία 30 ετών.

Η Κατίνα Παξινού υπήρξε μια σπουδαία ηθοποιός, η μόνη Ελληνίδα ηθοποιός βραβευμένη με Όσκαρ, για το χαρακτήρα της οποίας όμως γνωρίζουμε ελάχιστα. Δεν έδινε συχνά συνεντεύξεις στον ελληνικό τύπο, ενώ δεν πρόλαβε την περίοδο της μεγάλης άνθισης της ελληνικής τηλεόρασης με τις μεγάλες αφιερωματικές εκπομπές, καθώς η ίδια έφυγε από τη ζωή υποκύπτοντας στον καρκίνο στις 22 Φεβρουαρίου 1973.

Για όποιον ενδιαφέρεται να σκιαγραφήσει καλύτερα την Κατίνα πίσω από την Παξινού, ιδιαίτερα κατατοπιστικές είναι συνεντεύξεις του εγγονού της, του ηθοποιού Αλέξανδρου Αντωνόπουλου, ο οποίος κατά καιρούς έχει θυμηθεί αρκετές απολαυστικές στιγμές της γυναίκας/γιαγιάς Κατίνας Παξινού έξω από το χώρο του θεάτρου. Οι απαντήσεις του Αντωνόπουλου δίνουν το προφίλ μιας ακομπλεξάριστης γυναίκας, μάλλον απλής και αξιαγάπητης στην καθημερινή της ζωή παρά τα όποια αναπόφευκτα ελαττώματά της, με άφθονο και αφοπλιστικό χιούμορ.

Τρεις φιλολογικές επαναστάσεις στο ελληνικό θέατρο το καλοκαίρι του 1912 που αναστάτωσαν τους θεατρικούς κύκλους!

Τον Ιούλιο του 1912 συντελέστηκε μια μικρή επανάσταση στην ιστορία του θεάτρου στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά ακούστηκαν σε δύο διαφορετικές παραστάσεις δύο λέξεις, που βέβαια ο λαός τις χρησιμοποιούσε συχνά στην καθημερινότητά του και οι οποίες σήμερα πλέον ακούγονται συχνότατα στο θέατρο (όπως και στον κινηματογράφο και την τηλεόραση), αλλά ποτέ πριν τον Ιούλιο του 1912 δεν είχαν ακουστεί σε ελληνική θεατρική σκηνή. Ίσως δεν ήταν τυχαίο το γεγονός ότι επρόκειτο για μεταφράσεις ξένων έργων, αμφότερων γαλλικών, ώστε οι μεταφραστές δεν είχαν και πολλά περιθώρια ελιγμών.

Μια περίεργη θεατρική δίκη: Όταν ένας θεατής ένιωσε θιγμένος από μια κριτική, που χαρακτήριζε το κοινό "απομεινάρι ενός καθυστερημένου τμήματος της κοινωνίας" και "χωρίς καμιά καλλιέργεια"

Υπάρχουν αρκετοί ηθοποιοί, οι οποίοι εκφράζουν δημόσια τη δυσαρέσκειά τους για τις αρνητικές κριτικές που δέχονται είτε οι ίδιοι προσωπικά είτε οι παραστάσεις τους συνολικότερα από τους κριτικούς θεάτρου. Πολύ σπάνια όμως οι αντιπαραθέσεις αυτές φτάνουν μέχρι την αίθουσα των δικαστηρίων, καθώς στο τέλος υπερισχύει ο σεβασμός στην ελευθερία του κάθε ανθρώπου – πόσο μάλλον ενός επαγγελματία κριτικού – να εκφράσει την τεκμηριωμένη άποψή του. Άλλωστε, οι πιο εκρηκτικοί ηθοποιοί, αυτοί που ενοχλούνται περισσότερο σε σημείο να εκφράζονται δημόσια κατά των αρνητικών κριτικών, είναι κατά κύριο λόγο εκείνοι που σημειώνουν εμπορική επιτυχία, ώστε δεν μπορεί εύκολα να χωρέσει ο νους τους ότι η εμπορική αυτή επιτυχία δεν αναγνωρίζεται και καλλιτεχνικά. Τι γίνεται όμως όταν ένας θεατής αποφασίζει να μηνύσει έναν κριτικό, επειδή αισθάνθηκε να θίγεται προσωπικά από το κείμενό του; Μοιάζει ευφάνταστο σενάριο κι όμως συνέβη στην Αθήνα του 1950.

Οι ηθοποιοί που βαριούνται τις καλοκαιρινές περιοδείες κι ένα ποίημα για τους ηθοποιούς των μπουλουκιών που επιβίωναν και πέθαιναν περιοδεύοντας

Δεν ξέρω τι είναι χειρότερο για ένα θεατρόφιλο κάτοικο επαρχιακής πόλης. Το ότι πρέπει να περιμένει τους πέντε – δέκα θιάσους (ή μήπως λέω πολλούς για ορισμένες περιοχές;) που θα κάνουν την τιμή να επισκεφτούν την πόλη ή τέλος πάντων την περιοχή του μέσα το καλοκαίρι, ακόμα και σε περίοδο που ο ίδιος ενδεχομένως θα έχει πάρει την άδειά του και θα λείπει σε κάποια παραλία; Το ότι ουσιαστικά δεν έχει πολλά περιθώρια επιλογών, αλλά καλείται να παρακολουθήσει την παράσταση ενός θιάσου που έρχεται στην πόλη ανεξάρτητα του αν αυτή είναι καλή ή όχι (συνήθως εύκολα θεατρικά έργα, κλασικές ξένες κωμωδίες περασμένων αιώνων ή αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες παρουσιασμένες σε ακατάλληλους χώρους), απλά για ν’ αποδείξει πόσο θεατρόφιλος είναι; Ή το ότι πολλοί ηθοποιοί, που βγαίνουν στις τηλεοπτικές εκπομπές για να διαφημίσουν τις περιοδείες τους στην επαρχία, δεν παραλείπουν ν’ αναφέρουν πόσο κουραστικές είναι οι περιοδείες αυτές και πώς θα τις απέφευγαν αν δεν υπήρχε η οικονομική κρίση, αλλά ας όψεται η άτιμη αυτή η κρίση και η ανάγκη της επαρχίας να ξεφύγει λίγο βρε αδερφέ…

Όταν δεν είναι το κινητό τηλέφωνο που διακόπτει μια παράσταση.. Ποια συμπεριφορά θεατή εξόργισε τη Σοφία Βέμπο τον Ιούλιο του 1937 και έφυγε από τη σκηνή

Από την εποχή που τα κινητά τηλέφωνα μπήκαν στις ζωές μας, αρκετές φορές διακόπηκαν θεατρικές παραστάσεις εξαιτίας τους. Άλλος θεατής μπορεί να ξέχασε - η απλούστερα αδιαφόρησε - να βάλει τη συσκευή του στο αθόρυβο διαταράσσοντας τη μυσταγωγία που προσπαθεί να δημιουργήσει κάθε θεατρική παράσταση ανεξαρτήτως θέματος, άλλος μπορεί να έπιασε κουβέντα την ώρα της παράστασης μέσα στην αίθουσα (αντί να βγει διακριτικά έξω αν ήταν κάτι επείγον - που συνήθως δεν είναι...), άλλος πάλι μπορεί να παρασύρθηκε από μια ακατανίκητη επιθυμία να εξωτερικεύσει τον οπερατέρ που κρύβει μέσα του αρχίζοντας να καταγράφει με την κάμερα του τηλεφώνου του όλη την παράσταση από την αρχή μέχρι το τέλος - ή μέχρι να τον διακόψει κάποιος τέλος πάντων - πιστεύοντας ότι η ελευθερία του να καταγράφει ό,τι θέλει με το κινητό του δεν έρχεται σε σύγκρουση με το ισχύον δίκαιο περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Με άλλα λόγια, το κινητό τηλέφωνο μπορεί να θεωρηθεί ένα είδος μάστιγας για το θέατρο, όταν δεν γίνεται σωστή χρήση του από τους θεατές. Όμως δεν ευθύνεται το μέσο, αλλά ο άνθρωπος που το χρησιμοποιεί, καθώς αγενείς συμπεριφορές ασυνείδητων θεατών διέκοπταν παραστάσεις πολύ πριν την εμφάνιση των κινητών, όπως το παρακάτω περιστατικό που συνέβη τον Ιούλιο του 1937.

Η πρώτη (;) φορά που ο Ορέστης Μακρής υποδύθηκε τον "Μπεκρή" στο θέατρο και ο ύμνος που γράφτηκε για την ερμηνεία του

Ο Ορέστης Μακρής το 1932

Ένας από τους αγαπημένους Έλληνες ηθοποιούς του ασπρόμαυρου ελληνικού κινηματογράφου ήταν και ο Ορέστης Μακρής, ο οποίος αγαπήθηκε πολύ τόσο με το ραφιναρισμένο κωμικό του ταλέντο σε σειρά ταινιών, όσο και με την εξαιρετική δραματική ερμηνεία του στον "Μεθύστακα" του Γιώργου Τζαβέλλα, την πρώτη ελληνική ταινία που έκοψε πάνω από 300.000 εισιτήρια. Ο Μακρής βέβαια ήταν και ένας σπουδαίος θεατρικός ηθοποιός, ο οποίος είχε πολλές φορές υποδυθεί - σ' ένα κωμικό όμως πλαίσιο - το ρόλο του μεθύστακα, ήδη από τη δεκαετία του '30. Σ' όλες τις βιογραφίες του Μακρή, που έχω διαβάσει στο διαδίκτυο, αναφέρεται ότι η πρώτη του θεατρική εμφάνιση στο ρόλο του μπεκρή, πραγματοποιήθηκε το 1932 στα πλαίσια της επιθεώρησης "Παπαγάλος". Ωστόσο, αυτή η πληροφορία φαίνεται ότι δεν είναι απόλυτα ακριβής, καθώς ο Μακρής είχε δώσει ρεσιτάλ γέλιου υποδυόμενος έναν τύπο μπεκρή σε μια επιθεώρηση, που παρουσιάστηκε στο κοινό της Θεσσαλονίκης το Μάιο του 1931.

Οι πρώτες Ελληνίδες ηθοποιοί

Ποιες ήταν οι πρώτες Ελληνίδες που ασχολήθηκαν με το θέατρο; Ποια ήταν τα ονόματά τους και σε ποιες παραστάσεις εμφανίστηκαν; Πότε έγινε αυτό; Ποια ήταν η πρώτη Ελληνίδα που εμφανίστηκε σε αθηναϊκό θέατρο; Ποιες ήταν οι πρώτες επαγγελματίες ηθοποιοί, οι οποίες είχαν υπογράψει και συμβόλαια; Πώς αξιολογήθηκαν οι ερμηνείες τους από τον τύπο της εποχής; Ποιες ήταν όμως και οι δευτερο/τριτοαγωνίστριες, γυναίκες που μπορεί να μην ξεχώρισαν και να μην έγραψαν σημαντικές σελίδες στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου, όμως και μόνο η τόλμη τους ν' ανέβουν στη σκηνή αψηφώντας τα συντηρητικά ήθη της εποχής τους, που υποτιμούσε στον υπέρτατο βαθμό το επάγγελμα του ηθοποιού, αποτελεί γι' αυτές τίτλο τιμής και τις οφείλεται μια απλή έστω ονομαστική αναφορά. Εδώ θα διαβάσετε το πιο περιεκτικό αφιέρωμα που υπάρχει στο ίντερνετ αυτή τη στιγμή.
Σημαντικό: Αυτό το αφιέρωμα ήθελα να το είχα έτοιμο εχτές, που ήταν και η παγκόσμια μέρα της γυναίκας. Όμως ο όγκος του υλικού και των πληροφοριών, που είχα συγκεντρώσει, ήταν τόσο μεγάλος, ώστε μου πήρε περισσότερο χρόνο απ' ό,τι υπολόγιζα. Δεδομένων και άλλων εμπειριών μου, θα παρακαλούσα να μην αντιγράψετε το άρθρο αυτό στο ιστολόγιό σας (σίγουρα όχι, αν δεν έχετε πάρει την απαραίτητη άδεια από εμένα), γιατί είναι πολύ εύκολο το copy/paste ενός θέματος που θα μπορούσε να πάρει και τη μορφή ενός μίνι βιβλίου (ελπίζω να μην σας κουράσει η ανάγνωσή του!), όμως σκεφτείτε και το δικό μου κόπο που έψαξα και συγκέντρωσα όλες αυτές τις πληροφορίες. Σας ευχαριστώ!

Θεατρικό ανέκδοτο: Πώς ένας Έλληνας ηθοποιός έστησε μια πολυπρόσωπη χριστουγεννιάτικη παράσταση με μοναδικό πρωταγωνιστή τον ίδιο και γκεστ ένα γάιδαρο!

Ένας ξεχασμένος - για πολλούς και ευνόητους λόγους - Έλληνας ηθοποιός στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ήταν ο Βασίλειος Ανδρονόπουλος, το όνομα του οποίου ήταν ταυτισμένο με δεκάδες θεατρικά ανέκδοτα, αστεία περιστατικά κατά τη διάρκεια παραστάσεων, στα οποία φερόταν ο ίδιος ως ο πρωταγωνιστής. Κάποια από αυτά ήταν υπερβολές ή απλές μεταφορές αντίστοιχων θεατρικών ανεκδότων με πρωταγωνιστές ηθοποιούς από το εξωτερικό. Υπήρχαν όμως και αυθεντικές διηγήσεις, τις οποίες δεν είναι εύκολο να διασταυρώσουμε - πώς άλλωστε, όταν μιλάμε για μια εποχή τόσο μακρινή; Με πάσα λοιπόν επιφύλαξη για την ακρίβεια των γεγονότων, όπως περιγράφονται στη συνέχεια, μεταφέρεται και το παρακάτω χριστουγεννιάτικο ανέκδοτο, όταν κάποια χρονιά ο Ανδρονόπουλος βρέθηκε σε πόλη της Μικράς Ασίας με ελληνικό πληθυσμό, όπου έδωσε κακήν κακώς μια αυτοσχέδια, πολυπρόσωπη θεατρική παράσταση μόνος του με τη βοήθεια ενός.. γαϊδάρου.

Το πρώτο θεατρικό έργο που ανέβηκε στις ΗΠΑ με θέμα την κατοχή της Ελλάδας από τους Γερμανούς. Το έγραψε Έλληνας συγγραφέας, παρουσιάστηκε το 1943, όμως θεωρήθηκε το "χειρότερο" θεατρικό έργο της χρονιάς

Στα χρόνια της Κατοχής, ο δημοσιογράφος Νίκος Νικολαΐδης, γνωστός με το ψευδώνυμο Πωλ Νορ, βρισκόταν ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί θα γνωριζόταν με τη μετέπειτα σύζυγό του, ηθοποιό Αλίκη Θεοδωρίδη (η πρώτη Αλίκη - έτσι απλά, χωρίς επώνυμο - του ελληνικού θεάτρου), όπου και θα παρέμεναν για πολλά χρόνια. Στο διάστημα αυτό, οι δυο τους συνεργάστηκαν θεατρικά ανεβάζοντας μια παράσταση με τίτλο "God Strikes Back" (ας πούμε "Ο Θεός ανταποδίδει με το ίδιο νόμισμα"), η οποία διαπραγματευόταν τη γερμανική κατοχή στην Ελλάδα. 

Το θεατρικό "Ξύλο βγήκε απ' τον παράδεισο" το Μάρτιο του 1944. Οι διαφορές σε σχέση με την κινηματογραφική ταινία

Μια από τις πρώτες, αλλά και από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές επιτυχίες της Αλίκης Βουγιουκλάκη ήταν το "Ξύλο βγήκε απ' τον παράδεισο" του Αλέκου Σακελλάριου. Η ταινία γυρίστηκε και προβλήθηκε το 1959, λίγοι όμως γνωρίζουν ότι πρόκειται για διασκευή ενός θεατρικού έργου του Σακελλάριου (με τον ίδιο τίτλο), που έκανε πρεμιέρα στις 17 Μαρτίου 1944 στο θέατρο Κυβέλης σημειώνοντας εισπράξεις... 65 εκατομμυρίων δραχμών! (μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στην περίοδο της γερμανικής Κατοχής, όταν η αξία του νομίσματος βρισκόταν στα τάρταρα). 

Πώς ο Ανδρέας Μπάρκουλης στερήθηκε για πέντε μέρες την άδεια άσκησης του επαγγέλματος του ηθοποιού το 1960

Από την πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση στην "Μαρία Πενταγιώτισσα" το 1957, ο Ανδρέας Μπάρκουλης όχι απλά ξεχώρισε, αλλά έγινε κι ένας από τους αγαπημένους πρωταγωνιστές του ελληνικού κινηματογράφου και αντικείμενο λατρείας από τις γυναίκες. Ο ίδιος εξαργύρωσε γρήγορα και με το παραπάνω αυτήν τη δημοφιλία, καθώς μέσα στην επόμενη διετία συμμετείχε σε περισσότερες από 20 ταινίες (!), ενώ στις πέντε από αυτές συμπρωταγωνίστριά του ήταν η Αλίκη Βουγιουκλάκη. Αυτή η υπερέκθεση, που συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, θα αργούσε να βλάψει το προφίλ του ηθοποιού, ο οποίος το 1959 βρισκόταν ήδη στο απόγειο της δόξας του.

Η πρώτη εμφάνιση Ελληνίδας ηθοποιού σε ανδρικό ρόλο στο θέατρο. Η "Ελληνίδα Σάρα Μπερνάρ" και ο Άμλετ

Το 1899, η διάσημη Γαλλίδα ηθοποιός Σάρα Μπερνάρ έγραψε ιστορία υποδυόμενη έναν ανδρικό ρόλο στο θέατρο πρωταγωνιστώντας ως Άμλετ στην ομώνυμη τραγωδία του Σαίξπηρ. Αρκετούς μήνες μετά, τον Απρίλιο του 1900, μια Ελληνίδα αντίζηλός της, η αποκαλούμενη από τους θαυμαστές της και ως "Σάρα Μπερνάρ της Ελλάδας", η Ευαγγελία Παρασκευοπούλου μιμήθηκε το εγχείρημα αυτό και έγινε η πρώτη Ελληνίδα ηθοποιός που υποδύθηκε ανδρικό ρόλο στο θέατρο. "Το σύνθημα της πλήρους χειραφεσίας ... δίδεται από το θέατρον" αναφωνούσε το Άστυ πριν την πρεμιέρα της παράστασης,

Από τσιράκι σε παπουτσάδικο.. ηθοποιός. Πώς ο Βασίλης Αυλωνίτης και άλλοι (πολύ παλιοί) Έλληνες ηθοποιοί βγήκαν στο σανίδι.

Βρίσκω εξαιρετικά γοητευτικές τις ιστορίες του πώς κάποιοι παλιοί ηθοποιοί, σε μια εποχή που το επάγγελμα αυτό ήταν πολύ παρεξηγημένο και θεωρούταν ακόμη και ανήθικο, ξεκίνησαν την καριέρα τους μέσα από διαφορετικά επαγγελματικά μετερίζια (είτε επειδή οι ίδιοι το είχαν αποφασίσει είτε επειδή τους τα είχαν επιβάλει οι οικογένειές τους) προτού καταλήξουν να βγουν στο θεατρικό σανίδι. Εδώ έχω κάνει μια ενδεικτική επιλογή με ενδιαφέρουσες ιστορίες για τους Βασίλη Αυλωνίτη, Σοφία Βέμπο, Χρήστο Ευθυμίου, Αλέξανδρο Μινωτή, Χριστόφορο Νέζερ, Πέτρο Κυριακό, Κυριάκο Μαυρέα και Μιχαήλ Κωνσταντίνου.

Οι πρώτες "Μαντάμ Σουσού" στο θεατρικό σανίδι και τον κινηματογράφο. Οι άγνωστες περιπέτειες της Σουσού στην Αλεξάνδρεια!

Όταν ακούμε για "Μαντάμ Σουσού", το μυαλό των περισσότερων πηγαίνει στην Άννα Παναγιωτοπούλου και στην καταπληκτική ερμηνεία στην ομώνυμη τηλεοπτική σειρά, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Δημήτρη Ψαθά, που προβλήθηκε στην ΕΡΤ τη δεκαετία του '80 κι έγραψε χρυσές σελίδες τηλεοπτικής ιστορίας, ενώ επιτυχία σημειώνει και σήμερα μέσω youtube με δεκάδες χιλιάδες views. Οι λίγο μεγαλύτεροι ίσως θυμούνται και την πρώτη τηλεοπτική - πλην όμως χαμένη σήμερα - "Σουσού" των 70s, όπως την υποδύθηκε η Άννα Παϊτατζή, ενώ πολύ λίγοι πλέον μπορούν να πουν ότι θυμούνται τις πρώτες Σουσούδες τις δεκαετίας του '40, όπως τις ερμήνευσαν από διαφορετικά μετερίζια η Κατερίνα Ανδρεάδη (στο θέατρο) και η Μαρίκα Νέζερ (στον κινηματογράφο).

Όταν η Κατίνα Παξινού βάφτισε το μωρό ηθοποιού πάνω στη σκηνή του θεάτρου

Έχουμε ακούσει για το βάπτισμα της σκηνής που παίρνουν οι νέοι, όταν βγαίνουν για πρώτη φορά στο θέατρο. Πριν πολλά χρόνια όμως πραγματοποιήθηκε κανονική... βάπτιση επί σκηνής με νονά τη σπουδαία Ελληνίδα ηθοποιό, Κατίνα Παξινού, πολλά χρόνια πριν φύγει για το εξωτερικό, όταν η εμβέλεια του άστρου της περιοριζόταν μόνο στην ελληνική επικράτεια.