Ένα εξοργιστικό ποίημα για τη Σπιναλόγκα το 1914

Είναι το πιο εξοργιστικό ποίημα που έχω διαβάσει στην ζωή μου (χωρίς βέβαια αυτό ν' αποκλείει την ύπαρξη ακόμη πιο εξοργιστικών ποιημάτων). Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ίδη του Ηρακλείου το Μάιο του 1914 και αφορά τους λεπρούς της Σπιναλόγκας, η οποία ήδη από το 1905 είχε μετατραπεί σ' ένα αφόρητο κολαστήριων ψυχών των λεπρών της Κρήτης (αρχικά) ύστερα από απόφαση της Βουλής της τότε αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας. Το ποίημα έγραψε κάποιος Μ.Γ.Δ. από τη Νεάπολη του Λασηθίου, ο οποίος - σίγουρα όχι ο μοναδικός εκείνα τα χρόνια - ούτε λίγο ούτε πολύ πίστευε πως η λέπρα ήταν ένα είδος θείας τιμωρίας για κάποιον - αναπόδεικτο ούτως ή άλλως, αλλά και πάλι τελείως άσχετο με την αρρώστια - τρόπο ζωής είτε των ίδιων είτε των γονιών τους! Αν υπάρχει ένας λόγος αναπαραγωγής αυτού του ποιήματος εκατόν τέσσερα χρόνια μετά, αυτός είναι απλά και μόνο για ν' αναδειχτεί η ευθύνη της κοινωνίας που με τον τρόπο της και μέσα από την πλήρη άγνοια και δεισιδαιμονία ενθάρρυνε τον στιγματισμό, τον κοινωνικό αποκλεισμό και εν τέλει τον επί δεκαετίες βασανισμό χιλιάδων ανθρώπινων ψυχών στο νησί της Σπιναλόγκας.

«Το νησί της λέπρας»: Η ζωή στη Σπιναλόγκα το 1928

Ο Θέμος Κορνάρος είναι γνωστός για το βιβλίο του "Σπιναλόγκα" του 1933, με το οποίο κατήγγειλε τις ελεεινές συνθήκες ζωής και τον κοινωνικό αποκλεισμό των απόκληρων της Σπιναλόγκας, ανθρώπων που έφεραν το κοινωνικό στίγμα μιας τότε ανίατης αρρώστιας, ώστε φυλακίστηκαν σ' έναν τόπο εξορίας, όπου ζούσαν σαν να ήταν παιδιά ενός κατώτερου, πολύ σκληρού Θεού. Δεν ήταν όμως η πρώτη φορά που ο Κορνάρος έγραφε για τη Σπιναλόγκα και τους κατοίκους της. Το Δεκέμβριο του 1928, η ηρακλειώτικη εφημερίδα Ελευθέρα Σκέψις δημοσίευσε μια σειρά διηγήσεων του Κορνάρου με γενικό τίτλο "Το νησί της λέπρας", από τις συναντήσεις του με κατοίκους της Σπιναλόγκα, μεταξύ των οποίων και δύο άτομα (έναν άνδρα και μια γυναίκα), που ο ίδιος είχε γνωρίσει, όταν ήταν φοιτητής στην Αθήνα. Ουσιαστικά ο συγγραφέας αναδεικνύει τα συναισθήματα τόσο των ανθρώπων που συνάντησε στο νησί (φόβος, νοσταλγία, αλλά και ελπίδα), καθώς επίσης τη δικιά του αμηχανία, αλλά και τη συμπόνοια του για τους ξεχασμένους κατοίκους της Σπιναλόγκας.

Η Αθήνα (και όχι μόνο) του 1912 σ' ένα έγχρωμο βίντεο

Λίγο πολύ, ψάχνοντας στο ίντερνετ θα βρούμε ασπρόμαυρες φωτογραφίες μιας αγνώριστης προπολεμικής Αθήνας χωρίς αυτοκίνητα και πολυκατοικίες. Πόσο πιο εντυπωσιακό όμως θα ήταν να βλέπαμε μια έγχρωμη θέα της Αθήνας από την Ακρόπολη πριν από 100 και πλέον χρόνια, όταν τα σύνορα του ελληνικού κράτους έφταναν μέχρι την Άρτα και τη Θεσσαλία;

"Μαμά, άσε το πριονάκι" και άλλα δημοφιλή σλανγκ πριν 100 χρόνια

Κάθε εποχή έχει τη γλώσσα της, δηλαδή κάποιες λέξεις ή εκφράσεις που χάνουν το βασικό, αρχικό νόημα τους και αποκτούν μια καινούρια διάσταση στο λόγο. Είναι η γλώσσα αργκό - ή "σλανγκ" όπως έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια εξαμερικανισμένα. Την εφευρίσκουν συνήθως οι νέοι πονοκεφαλιάζοντας τους γονείς τους, που μάταια ψάχνουν να βρουν στα λεξικά κάποια εξήγηση. Κι επειδή κάθε γενιά θέλει να ξεχωρίζει από την προηγούμενη αναπτύσσοντας τον ολότελα δικό της κώδικα επικοινωνίας, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της σλανγκ κάθε εποχής είναι θνησιγενές. Ένα επεισόδιο του "Ρετιρέ" είναι υπεραρκετό για να επιβεβαιώσει του λόγου το αληθές, αφού οι περισσότερες προχωρημένες ατάκες της εποχής, 25 χρόνια μετά είναι απλά ξεπερασμένες. Πόσο μάλλον τα σλανγκ του περασμένου αιώνα! 

Όταν δεν είναι το κινητό τηλέφωνο που διακόπτει μια παράσταση.. Ποια συμπεριφορά θεατή εξόργισε τη Σοφία Βέμπο τον Ιούλιο του 1937 και έφυγε από τη σκηνή

Από την εποχή που τα κινητά τηλέφωνα μπήκαν στις ζωές μας, αρκετές φορές διακόπηκαν θεατρικές παραστάσεις εξαιτίας τους. Άλλος θεατής μπορεί να ξέχασε - η απλούστερα αδιαφόρησε - να βάλει τη συσκευή του στο αθόρυβο διαταράσσοντας τη μυσταγωγία που προσπαθεί να δημιουργήσει κάθε θεατρική παράσταση ανεξαρτήτως θέματος, άλλος μπορεί να έπιασε κουβέντα την ώρα της παράστασης μέσα στην αίθουσα (αντί να βγει διακριτικά έξω αν ήταν κάτι επείγον - που συνήθως δεν είναι...), άλλος πάλι μπορεί να παρασύρθηκε από μια ακατανίκητη επιθυμία να εξωτερικεύσει τον οπερατέρ που κρύβει μέσα του αρχίζοντας να καταγράφει με την κάμερα του τηλεφώνου του όλη την παράσταση από την αρχή μέχρι το τέλος - ή μέχρι να τον διακόψει κάποιος τέλος πάντων - πιστεύοντας ότι η ελευθερία του να καταγράφει ό,τι θέλει με το κινητό του δεν έρχεται σε σύγκρουση με το ισχύον δίκαιο περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Με άλλα λόγια, το κινητό τηλέφωνο μπορεί να θεωρηθεί ένα είδος μάστιγας για το θέατρο, όταν δεν γίνεται σωστή χρήση του από τους θεατές. Όμως δεν ευθύνεται το μέσο, αλλά ο άνθρωπος που το χρησιμοποιεί, καθώς αγενείς συμπεριφορές ασυνείδητων θεατών διέκοπταν παραστάσεις πολύ πριν την εμφάνιση των κινητών, όπως το παρακάτω περιστατικό που συνέβη τον Ιούλιο του 1937.

"Ναι, Βιρτζίνια, υπάρχει Άγιος Βασίλης". Το πιο διάσημο εντιτόριαλ αμερικανικής εφημερίδας μέχρι σήμερα

Είναι το ερώτημα που απασχολεί τα μυαλουδάκια των περισσότερων - αν όχι όλων των - παιδιών, όταν μεγαλώνοντας αρχίζει να εμφιλοχωρεί στο μυαλουδάκι τους η αμφιβολία και η δυσπιστία: "Υπάρχει ο άγιος Βασίλης;". Όπου ως άγιος Βασίλης εννοείται η καλόκαρδη φιγούρα του Σάντα Κλάους, του τύπου με τη μακριά, κατάλευκη γενειάδα και τα χαρακτηριστικά κόκκινα ρούχα, ο οποίος την παραμονή των Χριστουγέννων ή της Πρωτοχρονιάς ταξιδεύει με το έλκηθρο του από σπίτι σε σπίτι σ' όλον τον πλανήτη, κατεβαίνει εκατομμύρια καμινάδες χωρίς να βαρυγκωμάει και αφήνει τα δώρα του σε κάθε παιδί κάτω από το οικογενειακό χριστουγεννιάτικο δέντρο,

Όταν το καθεστώς Μεταξά απαγόρευσε τα Χριστουγεννιάτικα δέντρα!

Η βαθύτατη διαίρεση των πολιτικών κομμάτων που δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν για το σχηματισμό μιας κυβέρνησης συνεργασίας μετά τις εκλογές της 26ης Ιανουαρίου 1936, η έλλειψη ηγετικών προσωπικοτήτων στα δύο μεγάλα κόμματα της εποχής μετά από μια σειρά απροσδόκητων θανάτων σημαντικών πολιτικών προσωπικοτήτων μέσα στη χρονιά, αλλά και η ανοχή του βασιλιά, έδωσαν στον Ιωάννη Μεταξά την ευκαιρία να πετύχει αυτό που ποτέ δεν κατάφερε νόμιμα μέσω των εκλογών (αλλά αντιθέτως αποτύγχανε οικτρά σε κάθε εκλογική του συμμετοχή), να κυβερνήσει τη χώρα. Και όταν επιτέλους κατάφερε να κάνει το απωθημένο του πραγματικότητα, βρήκε την κατάλληλη ευκαιρία να εξασφαλίσει ότι δεν θα έχανε την εξουσία από τα χέρια του και στις 4 Αυγούστου 1916 κατέλυσε το Κοινοβούλιο και εγκατέστησε δικτατορικό καθεστώς, ευαγγελιζόμενος την εδραίωση ενός ασαφούς "τρίτου ελληνικού πολιτισμού", που θεωρητικά στρεφόταν εναντίον κάθε ξένης επιρροής. Ήταν τόσο ισοπεδωτική η προσέγγιση, ώστε στο στόχαστρο μπήκε -τον πρώτο καιρό τουλάχιστον - και το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου, το οποίο είχε ενσωματωθεί στον ελληνικό τρόπο ζωής ήδη από την εποχή του Όθωνα.

Πώς ήταν η ζωή στην Αθήνα πριν 200 χρόνια (πριν την Επανάσταση του 21), όπως την περιέγραψε ένας Γάλλος περιηγητής

Σκίτσο της Ακρόπολης την περίοδο κοντά στην Ελληνική Επανάσταση

Στις 22 Αυγούστου 1817, ο Γάλλος κόμης... Αύγουστος ντε Φορμπέν (ή αν προτιμάτε το πλήρες όνομά του στα γαλλικά: Λουί Νικολά Φιλίπ Ωγκίστ ντε Φορμπέν) ξεκίνησε από την Τουλόν ένα πολύμηνο ταξίδι στην ανατολική Μεσόγειο. Μεταξύ άλλων επισκέφτηκε και πολλές περιοχές του ελλαδικού χώρου, που τότε βρισκόταν ακόμα υπό τουρκική κατοχή. Μία από τις περιοχές αυτές ήταν και η Αθήνα, που φυσικά δεν είχε παρά ελάχιστη σχέση με τη σημερινή εικόνα της τσιμεντοποιημένης μεγαλούπολης. Αργότερα θα κατέγραφε τις εντυπώσεις του από την Αθήνα στο βιβλίο του με τίτλο "Voyage dans le Levant en 1817 et 1818". (Ταξίδι στην Ανατολή το 1817 και το 1818), που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1819.

Ο πρώτος φαρσέρ διά του τηλεφώνου στην Ελλάδα, που καταδικάστηκε σε φυλάκιση

εφημερίδα Ελληνικόν Μέλλον, 17.09.1937

Δεν ξέρω πόσο εύκολο είναι σήμερα να κάνει κάποιος τηλεφωνικές φάρσες. Τα περισσότερα σταθερά - και οπωσδήποτε όλα τα ασύρματα - τηλέφωνα έχουν πλέον αναγνώριση κλήσης, το ίδιο ισχύει και για τα κινητά βεβαίως, ενώ πολλοί αποφεύγουν ν' απαντήσουν σε μια ανώνυμη κλήση, καθώς σε μια τέτοια περίπτωση συνηθέστερα στην άλλη άκρη της γραμμής θα βρίσκεται κάποιος που είτε θα διαφημίζει μια μάλλον περιττή υπηρεσία (και μάλιστα θα επιμένει να αγοράσετε τη "μεγάλη αυτή προσφορά") είτε θα υπενθυμίζει στον ατυχή συνομιλητή του διάφορα ανεξόφλητα χρέη του.

Κι όμως, στα πολύ πρώτα βήματα της τηλεόρασης το ξανθό χρώμα θεωρούταν αντιτηλεοπτικό

Το 1931, η Ελλάδα δεν διέθετε ακόμη ένα ραδιοφωνικό σταθμό, πλην ενός ημιπαράνομου σταθμού στη Θεσσαλονίκη (χωρίς όμως σταθερό και συγκροτημένο πρόγραμμα), όταν την ίδια εποχή στις ΗΠΑ πραγματοποιούνταν ήδη δοκιμαστικές τηλεοπτικές εκπομπές. Για παράδειγμα, το Μάρτιο του 1931, το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας μετέδιδε σε τακτική βάση σειρά τηλεοπτικών προγραμμάτων μέσω του τηλεοπτικού σταθμού W3XK, ο οποίος λειτουργούσε από τον Ιούλιο του 1928 και γενικά πιστεύεται ότι ήταν ο πρώτος τηλεοπτικός σταθμός όχι απλά στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στον κόσμο γενικότερα. Η έδρα του σταθμού βρισκόταν στο Γουίτον του Μέριλαντ, το δε σήμα του κατά το Μάρτιο του 1931 λαμβανόταν ικανοποιητικά σε μια μεγάλη γεωγραφική έκταση από το Κονέκτικατ, τη Μασαχουσέτη και τη Νέα Υόρκη στο βορρά, μέχρι την Αθήνα της Τζόρτζια στο νότο και τις πολιτείες της Μινεσότα, του Κάνσας και του Μισούρι στα δυτικά, ενώ καλό σήμα λάμβαναν και οι - λιγοστοί αριθμητικά είναι η αλήθεια - τηλεοπτικοί δέκτες, που ουδεμία σχέση είχαν με τους σημερινούς, στο Οχάιο και το Μίσιγκαν.